Her siyasi meselenin bir hukuki yönü vardır. Bunun tersi de geçerlidir. Yani her hukuki meselenin de siyasi bir ciheti bulunur. Neticede, hukukun temel metinleri, siyasiler tarafından ortaya konulmaktadır. Yine siyasal sistemi oluşturan kurallar, gerçekte birer hukuki metindir.  Bir devlet başkanının, göreve nasıl geleceği, neleri yapıp neleri yapamayacağı gibi konular ve görevden alınması da, aynen böyledir. Bu konular genellikle Anayasalarda düzenlenir. En üst düzey yöneticilerin yetki, görev ve durumlarını, yine en üst yasal metinlerde düzenlemek doğal ve mantıklı olandır.

ABD Anayasasına (ABD Ay.)  göre Başkan, “Birleşik Devletler Başkanlığı görevini sadakatle yerine getireceğime ve Birleşik Devletler Anayasası’nı elimden geldiğince gözeteceğime, koruyacağıma ve savunacağıma onurum üzerine ant içerim” diyerek göreve başlar (ABD Ay.m.II/2-8). Bu ona aslında bir yükümlülük getirmektedir. Yetki ve görevleri de buna paralel olarak Başkanı bağlamaktadır.

Görevini ifa ederken ve öncesindeki süreçte genel kurallara uyması elzemdir. Trump’ın eski avukatının “itirafçı” olmasından sonra, Trump’ın bizzat “azledilirsem, piyasalar çöker” ve yeni avukatı Rudy Giuliani’nin azil konusunda verdiği gözdağı, meselenin ABD hukukundaki durumunun ne olduğuna dikkatimizi çevirdi. Burada bir siyasi analiz yapmayacağız. Ancak, hukuki prosedürün ne olduğunun/olacağının öğrenilmesinin de yararlı olacağını düşünüyoruz.

ABD Tarihinde Azledilen Başkan Var mı?

Öncelikle belirtmek isteriz ki, ABD tarihinde azledilen Başkan bulunmuyor. Ancak, azil süreci başlatılan başkanlar var. Bir başkan ABD Anayasasına göre, Başkan, makamının yetki ve görevlerini yerine getiremeyeceğini Senato geçici başkanı ile Temsilciler Meclisi Başkanına yazılı olarak bildirmekle” istifa edebiliyor.

(ABD Ay.xxv.değ.3.böl.) Örneğin, hakkında azil prosedürü başlatılan Başkanlardan, A.Johnson; Senato’da çoğunluk sağlanamadığı için görevinde kalıyor. R.Nixon ise süreç başlayınca istifa ediyor. B.Clinton hakkında Senato beraat kararı alıyor. Trump için sürecin nasıl işleyeceği, nasıl pazarlıkların, olayların ve sürecin işletileceği bilinmez lakin Trump’ın eski avukatının itirafçı olması, aşağıdaki prosedürün çokça konuşulacağı bir döneme gireceğimizi gösteriyor:

  1. Görevden alma kurumu ABD’ye İngiliz sisteminden aktarılmış bir sistemdir. Vatana ihanet, rüşvet, ağır suçlar ve benzeri başka kötü davranış halinde Başkan, Kongre tarafından görevden alınabiliyor.
  2. Kongre, “Temsilciler Meclisi” ve “Senato” isimli iki yapıdan teşekkül
  3. Temsilciler Meclisi Başkanını kendi arasından seçiyorken, Senatonun başkanlığı, ABD Başkan yardımcısı tarafından yürütülüyor. Senato, ABD Başkan yardımcısı olmadığı zamanlar, başkanlığını yapmak için bir geçici başkan da seçiliyor.
  4. Azil prosedürünün başlamasında ilk adım, Temsilciler Meclisi. Temsilciler Meclisine, bir üyenin Başkanın azli için başvuru yapması gerekiyor. Bu başvuru olmadan, süreç başlamıyor.
  5. Temsilciler Meclisine yapılan başvuru üzerine Temsilciler Meclisi’ndeki Adalet Komitesi başvuruyu inceleyip “yeterli” görürse, teklifi oylama için gündeme alıyor
  6. Oylama yapılıp, Temsilciler Meclisi salt çoğunluk ile karar verirse, konu Senatonun gündemine giriyor.
  7. Senato, bir mahkeme gibi çalışıyor, başkan savunma yapıyor, tanıklar dinleniyor, deliller toplanıyor.
  8. Senato, bir jüri olarak toplanıp delilleri değerlendirip karar veriyor, azil için üçte ikilik bir çoğunluk gerekiyor.
  9. Bu süreçte Temsilciler Meclisinin savcılık görevini üstlendiği, Senatonun ise bir mahkeme gibi karar verdiği bir süreç.
  10. Değerlendirme ve azil süreci boyunca Başkan göreve devam ediyor.
  11. Senatoya, Başkanın yargılaması sırasında Yüksek Mahkeme (Suprime Court) Başkanı başkanlık ediyor.
  12. Karar “mahkumiyet” olarak çıkarsa, Başkan görevden azlediliyor, yerine Başkan Yardımcısı olan kişi geliyor. Kongre ise bir başkan yardımcısı seçimi yapıyor.

Yukarda bahsettiğimiz yargılama Başkanın görevinden azline dairdir. Bu biçimde suçlanan bir başkan,  “…görevden alma ve Birleşik Devletler hizmetinde, güven isteyen, fahri veya ücretli bir görev için diskalifiye görülmekten öteye gidemez; fakat suçlu bulunan taraf yasa uyarınca, yine de iddianame konusu olabilir, hakkında dava açılabilir, yargılanabilir ve cezalandırılabilir.” (ABD Ay. m.I/3-7) Buna göre, bir başkanın, bu süreçten sonra hakkındaki isnatlar nedeniyle ceza alması da gündeme gelebilecektir.

Hukuki süreç kısaca böyle. Ancak siyasal, ekonomik, askeri, uluslararası ilişkiler ve sair durumlar bu konuyu nereye taşıyacak, hep beraber göreceğiz.

CEVAP VER

Lütfen yorum kısmını boş bırakmayın
Lütfen isminizi yazın